Plakat wystawy

Koncert

Jo-ha-kyū – Śpiew, taniec, rytm w teatrze nō

termin:  
25.05.2017 g.18:00

O programie

Bilety w cenie 10 złotych do nabycia w kasie Muzeum Manggha od 23.05.2017 oraz przed spektaklem.

Jo ha kyū jest zasadą kompozycyjną przenikającą wszelkie elementy tradycyjnego widowiska , dzielącą dramat, gesty aktorów oraz strukturę muzyczną spektaklu na trzy części. Część jo to początek sztuki, ha jej rozwinięcie, w którym bohaterowie snują swe opowieści a kyū oznacza finał, w którym następuje rozwiązanie wątków dramatycznych. Dramat rozwija się w wolnym tempie na początku, przyspiesza w części środkowej by w finale osiągnąć apogeum ekspresji.

W programie spektaklu znajdą się fragmenty dramatów Hagoromo (Szata z piór) oraz Sumidagawa (Rzeka Sumida), taniec jo no mai wykonany w konwencji ashirai oraz fragment sztuki Tenko (Niebiański bęben) w konwencji recitalu itchō oraz wystąpienia artystów japońskich poświęcone kompozycji dramatu .

Wystąpią:

Shimizu Kanji, aktor shite, szkoła Kanze, Teatr Tessenkai (Tokio)

Toriyama Naoya, muzyk hayashikata, grający na bębnie kotsuzumi, szkoła Kanze  (Tokio)

oraz:

Jakub Karpoluk, Yoko Fujii Karpoluk i Ryokurankai Polska Grupa Nō

Czas spektaklu: ok. 90 minut bez przerwy

Streszczenia dramatów

Hagoromo (Szata z piór)

Autor nieznany, dramat należy do gatunku katsuramono - sztuk o kobietach, aktor shite gra Tennyo – Niebiankę, aktor waki gra rybaka Hyakuryō.                                   

W Matsubara, nad zatoką Mio, pewien rybak o imieniu Hyakuryō, znalazł olśniewającą szatę z piór, wiszącą na gałęzi sosny. Gdy miał już zabrać skarb do domu zjawiła się na plaży Niebianka, do której szata należała, bez niej nie mogła powrócić w Niebiosa. Rybak nie chciał oddać szaty póki niebiańska istota nie zatańczy dla niego, jednak zawstydzony swym czynem, zwrócił zgubę. Uradowana Niebianka założyła szatę i zatańczyła, po czym, błogosławiąc ziemię, zniknęła pośród chmur w Niebiosach. Ten właśnie moment ukazuje finałowy taniec sztuki.

 

Sumidagawa (Rzeka Sumida)

Autor: Kanze Motomasa (1395? - 1432?), dramat należy do rodzaju monogurui mono – sztuk o osobach z dawnych opowieści oraz dotkniętych szaleństwem, aktor shite gra szaloną kobietę, aktor waki gra przewoźnika znad rzeki Sumida

Nad brzegiem rzeki Sumida, która oddziela prowincję Musashi od prowincji Shimōsa, o zmierzchu przewoźnik nawoływał ludzi, którzy po raz ostatni tego dnia chcieliby przeprawić się przez rzekę. Jeden z pasażerów poprosił go aby poczekał jeszcze chwilę na kobietę, dotkniętą szaleństwem, która zapewne chciałaby przekroczyć rzekę. Kiedy pojawiła się nad brzegiem przewoźnik rzekł jej, że jeżeli chciałaby skorzystać z miejsca na łodzi musi najpierw rozbawić jego i pozostałych pasażerów. Kobieta, ku zadziwieniu wszystkich, wyrecytowała wiersz Miyakodori, z dziewiątego rozdziału Opowieści z Ise autorstwa Ariwary no Narhiry. Już w łodzi przewoźnik opowiedział swoim gościom historię chłopca o imieniu Umewakamaru, który zmarł na drugim brzegu rzeki Sumidy dokładnie rok temu, poprosił ich także aby wraz z nim zmówili modlitwy nad kurhanem, w którym pochowano chłopca. Kiedy na brzegu wszyscy podróżni opuścili łódź, została w niej tylko płacząca, szalona kobieta. Wyznała przewoźnikowi, że Umewakamaru był jej synem, którego porwał handlarz niewolników, i którego poszukuje podróżując aż z Kioto. Przewoźnik współczuł kobiecie i zabrał ją nad wieczorem nad kurhan aby zmówiła modlitwy do Buddy Amidy, w intencji swego syna. Szalona kobieta zmówiła modlitwy bijąc w gong shōko. Wtem z kurhanu wyłonił się duch Umewakamaru, matka chciała pochwycić go w ramiona lecz duch przenikał przez jej ręce co jeszcze bardziej ją zasmuciło. O świcie duch chłopca zniknął, nad grobem pozostała tylko płacząca matka

 

Tenko (Niebiański bęben)

Autor: prawdopodobnie Zeami (1363? - 1443?), dramat należy do rodzaju monogurui mono – sztuk o osobach z dawnych opowieści oraz dotkniętych szaleństwem, gatunek - mugen nō (snu, przewidzenia) – dramat fantastyczny, aktor shite gra, w I części starego mężczyznę o imieniu Ōhaku, w II części ducha jego zmarłego syna o imieniu Tenko.

Przed wiekami w Chinach, na prowincji żyła w spokoju para małżonków – Ōhaku i jego żona Ōbo. Pewnego dnia, po tym jak obojgu przyśnił się bęben zesłany z niebios na ziemię, urodził im się syn, którego nazwali Tenko, co znaczy Niebiański Bęben. Po kilku latach chłopiec posiadł prawdziwy bęben zesłany przez bogów i nauczył się na nim pięknie grać. Wieść o kunszcie gry Tenko i nieziemskim dźwięku jaki wydawał jego bęben dotarła na dwór cesarki. Cesarz rozkazał aby Tenko przybył do stolicy, chłopak jednak przestraszył się i skrył w górach. Słudzy cesarscy znaleźli go jednak i zażądali instrumentu. Tenko nie chciał oddać bębna, zbrojni słudzy utopili więc chłopca w jeziorze Rosui i przywieźli odebrany niebiański bęben na dwór cesarski. Tutaj jednak, mimo że wielu próbowało na nim zagrać, bęben nie wydał z siebie żadnego dźwięku. Cesarz rozkazał wezwać starego Ōhaku aby ten rozwiązał zagadkę milczącego instrumentu. Ōhaku przybył na dwór i mimo, strachu przed karą śmierci, w razie gdyby bęben nie wydał z siebie żadnego dźwięku, uderzył w niego, na oczach cesarza i jego świty. Ku wielkiemu zaskoczeniu zebranych bęben wydał doniosły dźwięk, wzruszony cesarz żałował swego rozkazu i śmierci Tenko. Nakazał aby odprawić buddyjskią ceremonię kangenkō, podczas której mnisi zaśpiewają sutry w intencji oświecenia duszy zmarłego chłopca. Szczęśliwy Ōhaku wrócił do domu. Nocą nad brzegami jeziora Rosui, w którym zginął Tenko, odprawiono ceremonię w jego intencji, w jej trakcie zebranym ludziom ukazał się duch chłopca. Szczęśliwy Tenko grał na swoim niebiańskim bębnie i tańczył aby o brzasku zniknąć. Mimo, że duch Tenko radował się z modlitw, które zmówiono w jego intencji, nie można zapomnieć o tym, że chłopiec zginął przez kaprys potężnego człowieka.

Biogramy artystów

Kanji Shimizu - aktor shite, reprezentujący szkołę Kanze, urodził się w 1953 r., uczeń mistrzów Kanze Hisao, Kanze Tetsunojō VIII (noszącego tytuł Ningen Kokuhō - Żywego Skarbu Kultury) i Kanze Tetsunojō IX. Członek tokijskiego Teatru Tessenkai, założyciel, wraz z Takao Nishimurą, zespołu teatru Hibiki no Kai. Grał główne role w wielu klasycznych dramatach , doprowadził do przywrócenia na sceny zapomnianego dramatu Suwa (Chram Suwa), kreował główne role w sztukach shinsaku nō (nowych dramatch ) autorstwa Tomio Tady: Isseki Sennin (Mędrzec), Nagasaki no Seibo (Matka Boska z Nagasaki) oraz Okinawa Zangetsuki (Księżyc nad Okinawą). Współpracował z artystami reprezentującymi różne rodzaje teatralne, wykłada w Tokijskim Uniwersytecie Sztuk Pięknych oraz Uniwersytecie Sztuk Pięknych Okinawy. Wielokrotnie występował poza granicami Japonii, także w Polsce, nosi tytuł Zasłużonego dla Ochrony Bezcennego Niematerialnego Dziedzictwa Kulturalnego Japonii.

Naoya Toriyama – muzyk (hauashikata) grający na małym bębnie ręcznym kotsuzumi, reprezentujący szkołę Kanze. Urodził się w 1971 roku, uczeń mistrzów Kanze Toyosumiego i Kanze Shinkurō, grał w wielu klasycznych dramatach nō, poza granicami Japonii, występował w Chinach, Wielkiej Brytanii, Australii, Singapurze, Włoszech i Polsce. Współpracował z publiczną stacją telewizyjną NHK, skomponował muzykę do nowej sztuki p.t. Kurenai tennyo (Czerwony anioł) oraz do pełnometrażowego filmu Hisshi ken torisashi (Desperackie pchnięcie) w reż. Hideyuki Hirayamy.

Dr Jakub Karpoluk – teatrolog i japonista, adiunkt na Wydziale Kultury Japonii PJATK, wykładowca Instytutu Sztuki PAN, w centrum jego zainteresowań badawczych znajdują się teatr i kino japońskie. Stypendysta Japan Foundation oraz IS PAN, studiował na Uniwersytecie Waseda, w Tokio, wielokrotnie odwiedzał Japonię w celach naukowych i artystycznych. Produkował, i występował w spektaklach w Polsce, Japonii i Niemczech.

Yoko Fujii Karpoluk - absolwentka Wydziału Literatury Uniwersytetu Waseda w Tokio, studiowała na paryskim Uniwersytecie Sorbona, wykładowca w Katedrze Japonistyki WO UW. Studiuje teoretycznie oraz praktycznie klasyczny teatr .