Wystawa

WAJDA 95

Hol główny
06.03.2021 - 06.03.2022

Przygotowanie: Archiwum Andrzeja Wajdy
Z okazji 95. urodzin Andrzeja Wajdy Muzeum Manggha przez dwanaście miesięcy – od marca 2021 do marca 2022 – przedstawia wybrane obiekty z Archiwum reżysera, dokumentujące jego życie oraz pracę twórczą. Każdy kolejny miesiąc będzie pretekstem do pokazania materiałów, które Andrzej Wajda przez całe życie gromadził, a następnie przekazał ufundowanemu przez siebie Muzeum.
   
    

Wrzesień

Muzeum Manggha świętuje przypadającą we wrześniu tego roku setną rocznicę urodzin Stanisława Lema i z tej okazji przygotowało wystawę poświęconą wspólnym projektom krakowskiego pisarza i Andrzeja Wajdy. Reżyser w swojej twórczości wielokrotnie sięgał do literatury i na jej kanwie budował filmowe opowieści. Utwory Lema chciał przełożyć na ekran kilka razy. Wspólnie pracowali nad przedsięwzięciami takimi jak Kongres futurologiczny i Inwazja z Aldebarana, niestety tytuły te pozostały w fazie projektów niezrealizowanych. Obaj artyści wzajemnie cenili swoją twórczość, o czym poświadcza zachowana korespondencja oraz liczne zapiski w notesach.

W Archiwum Andrzeja Wajdy zachowały się między innymi:

1.     Notesy, w których Andrzej Wajda zapisał: „znałem dwóch ludzi ze znamionami geniuszu – Lema i Kantora”, oraz sugestia reżysera na temat powołania do życia LEMOTEKI. W notatkach z ostatniego roku życia Wajda zapisał, że chciałby powrócić do pomysłu zrealizowania filmu Inwazja z Aldebarana.

2.     Scenariusz jednoodcinkowego filmu telewizyjnego Inwazja z Aldebarana napisany
w 1972 roku.

3.     Napisany przez Edwarda Żebrowskiego szkic scenariusza niezrealizowanego filmu Kongres futurologiczny, na kartach którego Andrzej Wajda zawarł swoje uwagi
i komentarze.

4.     Korespondencja pomiędzy Stanisławem Lemem a Andrzejem Wajdą, w której obaj twórcy podkreślali, jak bardzo cenią swoje dzieła.

5.     Plakat Kuby Sowińskiego do niezrealizowanego projektu Andrzeja Wajdy Inwazja
z Aldebarana.
Dominika Bodziony
Archiwum Andrzeja Wajdy

Sierpień

Film Wałęsa. Człowiek z nadziei, będący zakończeniem trylogii Człowiek z…, wszedł na ekrany polskich kin 4 października 2013 roku. Jednak jego światowa prapremiera odbyła się 5 września na 70. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji. Tytułową rolę Lecha Wałęsy zagrał Robert Więckiewicz, w Danutę Wałęsową wcieliła się Agnieszka Grochowska, a we włoską dziennikarkę Orianę Fallaci – znana aktorka Maria Rosaria Omaggio. Wraz z rozwojem fabuły widz poznaje szczegóły z życia przywódcy Solidarności, poczynając od historii krwawo stłumionych strajków w czasie wydarzeń w Gdańsku w grudniu 1970, po sławne przemówienie wygłoszone przed izbami amerykańskiego Kongresu 15 listopada 1989 roku, rozpoczynające się od słów: „My, naród”.

W Archiwum Andrzeja Wajdy zachowały się między innymi następujące materiały powstałe podczas prac nad filmem:

1.     Pierwsza karta scenariusza filmu Wałęsa napisanego przez Agnieszkę Holland w latach 80.

2.     Telegram od Lecha Wałęsy z życzeniami imieninowymi dla Andrzeja Wajdy.

3.     List z 1989 roku z Wytwórni Filmów Dokumentalnych, w którym pojawia się plan realizacji filmu; dyrektor naczelny Wytwórni zaznaczył w nim, że Andrzej Wajda jest jedyną osobą, która mogłaby się tego przedsięwzięcia podjąć.

4.     Notesy powstałe podczas produkcji w 2012 i 2013 roku, w których reżyser między innymi szkicował portrety Wałęsy oraz spisywał notatki pomocne przy kręceniu filmu. Na uwagę zasługuje zdjęcie dokumentujące charakteryzację Roberta Więckiewicza trzymającego w ręku fotografię młodego Wałęsy.

5.     Replika Medalu Noblowskiego, która posłużyła jako rekwizyt filmowy (Lech Wałęsa otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla w 1983 roku).

6.     Japoński i angielski plakat filmowy.

Film był sześciokrotnie nominowany do Polskich Nagród Filmowych – Orłów, w tym w kategoriach: najlepszy aktor, najlepsza scenografia i najlepsze kostiumy. Wałęsa. Człowiek z nadziei był także polskim kandydatem do Oscara w 2013 roku.
Dominika Bodziony
Archiwum Andrzeja Wajdy

Lipiec

W tym miesiącu prezentujemy wybrane materiały do jednego z najważniejszych filmów reżysera – Człowiek z żelaza, w 40. rocznicę jego premiery (27 lipca 1981). Pomysł filmu powstał wśród stoczniowców podczas dokumentowania przez Wajdę rozmów robotników z rządem w sierpniu 1980 roku. Reżyser, opierając się na scenariuszu Aleksandra Ścibor-Rylskiego, stworzył dzieło kontynuujące wątki fabularne rodziny Birkutów, głównych bohaterów Człowieka z marmuruCzłowiek z żelaza stał się pomnikiem Solidarności. Po latach Wajda wielokrotnie wspominał, iż był to jedyny film zrobiony przez niego „na zamówienie”.

Człowiek z żelaza został entuzjastycznie przyjęty za granicą, otrzymał Złotą Palmę na 34. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes oraz nominację do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego w 1982 roku.

W Archiwum Andrzeja Wajdy zachowały się m.in. następujące materiały związane z realizacją filmu:

1.  Karty ze szkicami i notatkami roboczymi. Andrzej Wajda szczegółowo rozrysował sceny pod bramą Stoczni Gdańskiej, w tym tę, podczas której syn Birkuta woła do zgromadzonego tłumu, aby nie czytał propagandowych ulotek „kłamstw z powietrza”.

2.  Notesy z notatkami i opisami wydarzeń Sierpnia '80, wśród nich zapis reżysera: „trzeba pisać film Człowiek z marmuru II”, opis wyciętej sceny, w której Maciej Tomczyk wyławia zwłoki działacza opozycji, granego przez Jerzego Trelę, a także notatka na temat zastrzelenia Mateusza Birkuta w czasie zamieszek w 1970 roku oraz szkice z grudnia 1981 roku.

3.    Kalendarz 1981, prowadzony przez Andrzeja Wajdę w czasie produkcji i realizacji Człowieka z żelaza.

4.   Telegramy z gratulacjami dla Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz po zdobyciu Złotej Palmy w Cannes, w tym telegram od Jerzego Kawalerowicza i Zygmunta Wójcika pracujących wówczas na planie filmu Austeria.

5.   Pamiątkowy klaps filmowy.

6.   Dwa plakaty do filmu autorstwa Marcina Mroszczaka i Rafała Olbińskiego.

Czerwiec

Do realizacji Człowieka z marmuru reżyser przygotowywał się od lat 60. ubiegłego wieku. Pierwszy projekt filmu powstał w roku 1963, scenariusz jednak odrzucono ze względów politycznych. Dopiero w 1976 roku Andrzej Wajda otrzymał zgodę na realizację filmu, który ostatecznie wszedł do kin 25 lutego 1977 roku. Główne role powierzył młodym aktorom Krystynie Jandzie i Jerzemu Radziwiłowiczowi. W filmie zagrała również Krystyna Zachwatowicz-Wajdowa, wcielając się w rolę Hanki Tomczyk, żony Mateusza Birkuta – przodownika pracy, wokół którego zawiązuje się cała opowieść filmowa. Muzykę skomponował Andrzej Korzyński. W Archiwum Andrzeja Wajdy zachowały się następujące materiały dotyczące Człowieka z marmuru:

1. Kilka notesów, w jednym z nich, z 1964 roku znajduje się pierwszy zarys obsady, a w innym, z 1976 – ostateczny dobór aktorów oraz szkic sceny procesu sądowego wzorowanej na Polskiej Kronice Filmowej.

2. Karty prezentujące sekwencję poszczególnych ujęć i kolejność akcji filmu. Wajda szczegółowo rozrysował scenę, podczas której pijany Birkut przemierza dorożką uliczki krakowskiego Rynku w towarzystwie orkiestry cygańskiej, oraz scenę pożegnania bohatera z żoną.

3. Kalendarz z roku 1976 prowadzony przez reżysera podczas prac na planie filmowym.

4. Plakaty do filmu, w tym japoński i perski.

Pod koniec życia Andrzej Wajda tak powiedział w jednym z wywiadów o Człowieku z marmuru: „To jest najlepszy, najbardziej oryginalny scenariusz, jaki miałem do dyspozycji w ciągu swojego długiego życia”. Wątek rodziny Birkutów zostaje kontynuowany przez Wajdę pięć lat później w filmie Człowiek z żelaza.
Dominika Bodziony
Archiwum Andrzeja Wajdy

Kwiecień–Maj

Reżyser w swojej twórczości sięgał po motywy żydowskie, opowiadał historię Żydów polskich, kreśląc skomplikowane relacje łączące Polaków i Żydów żyjących obok siebie. W Archiwum Andrzeja Wajdy zachowało się wiele materiałów powstałych podczas jego prac nad filmami i spektaklami, w których wyeksponowane zostają wątki żydowskie. Prezentujemy zaledwie kilka z nich i są to:

1. Dwie karty zapełnione szkicami i notatkami roboczymi powstałymi podczas prac nad filmem Samson (1961), opowiadającym historię młodego Żyda, który po wyjściu z więzienia trafia wprost do getta. W Archiwum zachował się również plakat do filmu autorstwa Franciszka Starowieyskiego.

2. Zeszyty robocze do filmu biograficznego Korczak (1990), przybliżającego widzom postać Janusza Korczaka – polskiego lekarza żydowskiego pochodzenia, który opiekuje się sierotami i nie zaprzestaje swoich działań nawet po wybuchu wojny. Andrzej Wajda jak zwykle szczegółowo rozrysowywał sekwencje scen umieszczonych później w filmie.

3. Dwie karty z rysunkami oraz bogato ilustrowany, kolorowy szkicownik do Wielkiego Tygodnia – adaptacji filmowej opartej na prozie Jerzego Andrzejewskiego. Główną postacią filmu jest Jan Malecki, który w czasie drugiej wojny światowej ukrywa w swoim domu dawną miłość – Żydówkę Irenę Lilien.

4. Program spektaklu Dybuk, dramatu żydowskiego pisarza Szymona An-skiego, wystawianego przez Andrzeja Wajdę w Starym Teatrze w Krakowie w marcu 1988 roku – scenografię zaprojektowała Krystyna Zachwatowicz – oraz szkicownik będący wynikiem pracy nad wersją prezentowaną w teatrze Habima w Izraelu.
Dominika Bodziony
Archiwum Andrzeja Wajdy

Marzec 2021

Najwcześniejsze pamiątki zachowane w archiwum pochodzą z okresu dzieciństwa. Andrzej Wajda urodził się 6 marca 1926 roku w Suwałkach, niedługo później wraz z całą rodziną przeniósł się do Radomia, gdzie jego ojciec był dowódcą kompanii 72. Pułku Piechoty im. płk. Dionizego Czachowskiego. Z wczesnych lat dziecięcych zachował się bogaty zbiór fotografii przedstawiających przyszłego reżysera w towarzystwie rodziców i brata. Na jednej z nich kilkuletni Andrzej i młodszy od niego o rok brat Leszek siedzą na kolanach matki Anieli i czule tulą się do siebie.

Wajdowie często odwiedzali swych krewnych w Krakowie. Jedna z tych wycieczek została bardzo dobrze udokumentowana – zachowało się kilkanaście zdjęć przedstawiających Andrzeja Wajdę z rodziną spacerujących po Rynku i poznających zakamarki krakowskich uliczek.

Z okresu szkoły do naszych czasów przetrwały również świadectwa i zdjęcia klasowe. Szczególną pamiątką z tamtych lat jest podarowany małemu Jędrusiowi przez babcię niewielki pamiętnik, w którym wpisy „ku pamięci” zamieściły nauczycielki oraz koledzy i koleżanki ze szkolnych ławek.

Obchodzone w tym roku 95. urodziny Andrzeja Wajdy pozwolą na przybliżenie postaci tego Wielkiego Twórcy kina. Jego historia, tak jak każdego z nas, zaczyna się w dzieciństwie.
Dominika Bodziony
Archiwum Andrzeja Wajdy
NEWSLETTER
!Wypełnij to pole
!Wypełnij to pole